कांदा चिरताना डोळ्यात पाणी का येते? जाणून घ्या यामागील वैज्ञानिक कारण आणि सोपे उपाय
भारतीय स्वयंपाकघरात कांद्याशिवाय अनेक पदार्थांची कल्पनाच करता येत नाही. भाजी, आमटी, बिर्याणी, मिसळ, भजी किंवा सॅलड असो, कांदा हा जवळपास प्रत्येक स्वयंपाकाचा महत्त्वाचा भाग आहे. मात्र कांदा चिरताना एक गोष्ट जवळपास प्रत्येकाने अनुभवली आहे—डोळ्यातून पाणी येणे.
अनेकांना हा प्रश्न पडतो की कांदा चिरताना नेमके डोळ्यात पाणी का येते? काही जण याला कांद्याचा तिखटपणा कारणीभूत मानतात, तर काहींच्या मते हा फक्त एक नैसर्गिक परिणाम आहे. प्रत्यक्षात यामागे एक मनोरंजक वैज्ञानिक प्रक्रिया कार्यरत असते.
या लेखात आपण कांदा चिरताना डोळ्यात पाणी का येते, त्यामागील विज्ञान काय आहे आणि हा त्रास कमी करण्यासाठी कोणते सोपे उपाय करता येतात, याची सविस्तर माहिती जाणून घेऊ.
कांदा चिरताना नेमके काय घडते?
कांदा बाहेरून शांत दिसत असला तरी त्याच्या पेशींमध्ये अनेक नैसर्गिक रासायनिक संयुगे साठवलेली असतात. जोपर्यंत कांदा अखंड असतो, तोपर्यंत ही संयुगे वेगवेगळी राहतात.
मात्र जेव्हा आपण कांदा चिरतो, तेव्हा त्यातील पेशी तुटतात. पेशी तुटल्यानंतर त्यामधील एन्झाइम्स आणि सल्फरयुक्त संयुगे एकमेकांच्या संपर्कात येतात. या रासायनिक प्रक्रियेमुळे एक विशेष प्रकारचा वायू तयार होतो.
हा वायू डोळ्यांवर कसा परिणाम करतो?
कांदा चिरताना तयार झालेला वायू हवेमध्ये पसरतो आणि आपल्या डोळ्यांपर्यंत पोहोचतो. डोळ्यांच्या पृष्ठभागावरील ओलाव्याशी त्याची प्रतिक्रिया होते आणि त्यामुळे सौम्य आम्लासारखा परिणाम निर्माण होतो.
यामुळे डोळ्यांमध्ये जळजळ, चुरचुर आणि अस्वस्थता जाणवते.
मग डोळ्यात पाणी का येते?
आपले डोळे अतिशय संवेदनशील असतात. कोणताही त्रासदायक पदार्थ डोळ्यांमध्ये गेल्यास शरीर त्यापासून संरक्षण करण्यासाठी लगेच प्रतिक्रिया देते.
यावेळी अश्रूग्रंथी मोठ्या प्रमाणात अश्रू तयार करतात. हे अश्रू त्या त्रासदायक वायूला बाहेर काढण्याचा प्रयत्न करतात. त्यामुळेच कांदा चिरताना डोळ्यातून सतत पाणी येऊ लागते.
म्हणजेच डोळ्यात येणारे पाणी हे कोणतेही आजाराचे लक्षण नसून शरीराची नैसर्गिक संरक्षण यंत्रणा आहे.
प्रत्येकाच्या डोळ्यात सारखेच पाणी येते का?
नाही. प्रत्येक व्यक्तीची संवेदनशीलता वेगळी असते.
खालील कारणांमुळे काही लोकांच्या डोळ्यात जास्त पाणी येऊ शकते.
- डोळे अधिक संवेदनशील असणे.
- कांद्याचा प्रकार वेगळा असणे.
- खोलीत हवा कमी खेळती असणे.
- एकावेळी मोठ्या प्रमाणात कांदा चिरणे.
- डोळ्यांमध्ये आधीच कोरडेपणा असणे.
कोणत्या कांद्यामुळे जास्त त्रास होतो?
काही कांद्यांमध्ये सल्फरयुक्त संयुगांचे प्रमाण अधिक असते. असे कांदे चिरताना अधिक वायू तयार होतो आणि त्यामुळे डोळ्यांमध्ये जास्त जळजळ होऊ शकते.
ताज्या कांद्यामध्येही हा परिणाम तुलनेने अधिक जाणवू शकतो.
कांदा चिरताना डोळ्यात पाणी येऊ नये यासाठी सोपे उपाय
जर तुम्हाला कांदा चिरताना त्रास होत असेल, तर हे उपाय करून पाहू शकता.
१. कांदा काही वेळ फ्रिजमध्ये ठेवा
कांदा २० ते ३० मिनिटे फ्रिजमध्ये ठेवल्यास वायू कमी प्रमाणात बाहेर पडतो.
२. धारदार सुरी वापरा
बोथट सुरीमुळे कांद्याच्या पेशी अधिक प्रमाणात तुटतात. धारदार सुरी वापरल्यास कमी नुकसान होते.
३. पंखा किंवा एक्झॉस्ट सुरू ठेवा
वायू डोळ्यांपर्यंत पोहोचण्यापूर्वीच हवेसोबत दूर जातो.
४. चॉपिंग बोर्डजवळ हवा खेळती ठेवा
खिडकी उघडी ठेवल्यास किंवा हवेशीर ठिकाणी कांदा चिरल्यास त्रास कमी होऊ शकतो.
५. मोठ्या प्रमाणात कांदा एकाच वेळी चिरणे टाळा
थोड्या-थोड्या प्रमाणात कांदा चिरल्यास वायूचे प्रमाण कमी राहते.
कांदा आरोग्यासाठी फायदेशीर आहे का?
होय. कांद्यामध्ये अनेक महत्त्वाचे पोषक घटक आढळतात.
- अँटीऑक्सिडंट्स
- व्हिटॅमिन C
- फायबर
- फोलेट
- पोटॅशियम
याशिवाय कांदा शरीरातील रोगप्रतिकारक शक्ती वाढवण्यास, पचन सुधारण्यास आणि संतुलित आहाराचा भाग म्हणून उपयुक्त ठरू शकतो.
कांदा चिरताना डोळ्यात पाणी येणे धोकादायक आहे का?
सामान्य परिस्थितीत नाही. हे शरीराचे नैसर्गिक संरक्षण आहे आणि काही मिनिटांत डोळे पूर्ववत होतात.
मात्र जळजळ खूप वाढत असेल, डोळे लाल होत असतील किंवा त्रास दीर्घकाळ टिकत असेल, तर नेत्रतज्ज्ञांचा सल्ला घेणे योग्य ठरेल.
निष्कर्ष
कांदा चिरताना डोळ्यात पाणी येण्यामागे कोणतीही गूढ गोष्ट नसून एक वैज्ञानिक प्रक्रिया कार्यरत असते. कांद्याच्या पेशी तुटल्यानंतर तयार होणारा विशेष वायू डोळ्यांमध्ये जळजळ निर्माण करतो. त्यापासून संरक्षण करण्यासाठी डोळे आपोआप अश्रू तयार करतात आणि त्यामुळे पाणी येते.
पुढच्या वेळी कांदा चिरताना डोळ्यात पाणी आले, तर त्यामागचे कारण तुम्हाला नक्कीच माहीत असेल. तसेच वरील सोपे उपाय वापरून हा त्रास मोठ्या प्रमाणात कमीही करता येऊ शकतो.
टिप्पण्या
टिप्पणी पोस्ट करा